34 – De oorsprong van de icoon/the origin of the icon

Herman maaide geheel ongewild het gras onder mijn voeten vandaan, want het plaatje van de icoon uit het Chilandariou klooster van de heilige Nicolaas had ik in dit artikel willen gebruiken. Het is namelijk een prachtig voorbeeld van hoe de icoon-kunst onveranderlijk is en hoe men oude voorbeelden gebruikt om keer op keer te kopieeren.
De oorsprong van de icoon ligt in een cultuur waar traditie en conservatisme in de kunst hoog in het vaandel stond, namelijk de Egyptische. In de late periode namelijk, nadat de nazaten van Alexander de Grote, de Ptolemaeen, reeds waren vervangen door Romeinse heersers en het Egyptische rijk feitelijk ten onder was gegaan, zie je op mummies in plaats van maskers portretten verschijnen, die een zeer realistisch karakter hebben.
Romeins_mummie_portret
Romeins mummieportret – midden 2e eeuw na Chr.
In deze periode is langzaam maar zeker het Chistendom in populariteit aan het toenemen en worden de eerste kloosters gesticht in Wadi Natrun. Tegelijkertijd ontstaan ook de eerste iconen, zij het dat het realisme van de mummieportretten wordt losgelaten en dat een ideaal beeld van een heilige of belangrijke gebeurtenis uit de bijbel wordt weergegeven. In de periodes die hierna volgen en met name in de middeleeuwen hebben deze iconen voor de gewone man een belangrijke rol gespeeld. Vergeet niet dat elke vorm van vermaak op basis van beeldende kunst niet was weggelegd voor gewone mensen en dat men alleen in de kerk overweldigd werd met allerlei indrukwekkende afbeeldingen op muren en ramen. Het plaatje van de icoon kwam zelfs heel dichtbij de gewone man, want doorgaans was het toegestaan de icoon te kussen. Het is voor ons vandaag de dag nog nauwelijks voor te stellen wat voor een indruk gemaakt moet hebben op een simpele ziel in oude tijden, maar het moet werkelijk betoverend zijn geweest om zo’n fel gekleurde plaat, met op de achtergrond echt goud, te mogen aanschouwen. Nogmaals, andere visuele indrukken had men toen nog niet – behalve dan het alledaagse leven. Het is niet voor niets dat een icoon ook wel ‘een poort naar de hemel’ wordt genoemd, je kon door de icoon een beetje hemel zien. Onze eerste reactie bij het zien van een icoon is doorgaans toch één van verveling: een ietwat stijf en saai portret met weinig levendigs erin. Door het verhaal erachter en door veel iconen te bekijken heb ik inmiddels de schoonheid ervan ontdekt !
Om de saaiheid nog maar eens te bevestigen, zie hier een icoon uit Rusland, alweer van die heilige klaas – ik heb er nu wel genoeg van. De icoon is ook nagenoeg identiek aan de mijne!
Agios_nicolaos_iconhermitage
Russische icoon uit het Hermitage
groet Wim

This entry was posted in art. Bookmark the permalink.

1 Response to 34 – De oorsprong van de icoon/the origin of the icon

  1. very interesting article. on most issues I agree with the author:)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s